Hiztegia

A | B | C | D | E | F | G | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | X | Z
tertúlixa
tinko
tertúlixa, tertúlixia. (b). izena. Tertulia. Tertulixia asko gustatze jako Ximonai./ Gustora gare tertulixan. TERTULIXAN EGON, batez ere.
térzeran. 1. térzeran. (c). adberbioa. Trenean hirugarren kategoriako bagoian. Ik. prímeran. 2. térzeran. (c). adberbioa. Futbolean hirugarren dibisioan. Aspaldixan Bergaa eztok egon terzeran. Beste lekuzko kasuetan ere bai: terzerako, terzeratik, terzerara... Ik. ségundan, prímeran.
testámentu, testámentua. (a). izena. Testamento.
testígu. 1. testigu, testigúa. (b). izena. Lekukoa.   Testigo. Esaten dozuna probatzeko badaukazu testiguik?/ Insultau ein ziñuan, da neu naiz testigu. TESTIGU IZAN, TESTIGU EI testigu izan, testigu eiñ, testigu moduan juiziora joan, etab. Testigu izan, testigu eiñ, testigu moduan juiziora joan, etab. 2. testígu, testíguak. (d). izena. Mugarriaren ondoan lurperatu ohi ziren gauzak, lekukotasuna emango zutenak mugarria norbaitek lekuz aldatu ezkero.   Señales que se enterraban junto a los mojones. Testiguak; teilla-kaskuak eta iketza. Bi aldetatik teilla-kaskua, edo biña, da iketz kasko bat ero bi. Egurriketza eztok usteltzen. Don.
testígutza, testígutzia. (c). izena. Testigu lana.   El papel de testigo. Juiziuan ia testigutzia eitteko prest garen preguntau dosku Paulok./ Zure testigutziak eztau ezetarako balio, mozkortuta zenden da.
tétano bédar, tétano bedárra. (d). izena. . anagallis arvensis. Pasmo belarra.   Murajes. Sin. pasmo bédar.
tete. izena. (haur hizkera.) Txupetea.
tétxu, tetxúa. (c). izena. Gela baten zerua.   Techo.
1. ti-ti-ti. onomatopeia. (Eibar) TXI-TXI-TXI. "Hacer algo con cuidado, dando golpes suaves y pequeños. Han ibiltzen zittuan grabadoriak, ti-ti-ti, kuidau haundixakin biharrian, egun osuan geldittu barik." (SB Eibetno).
ti-ti-ti. 1. ti-ti-ti. onomatopeia. (Eibar) TXI-TXI-TXI. "Hacer algo con cuidado, dando golpes suaves y pequeños. Han ibiltzen zittuan grabadoriak, ti-ti-ti, kuidau haundixakin biharrian, egun osuan geldittu barik." (SB Eibetno). 2. ti-ti-ti. onomatopeia. (Eibar) TXI-TXI-TXI. "Rapidez. Batzuk dittuk kalmauauak; guria dok nerbiosia eta txi-txi-txi!: jo eta hanka eitten jok segiduan." (SB Eibetno)
tía, tía. (a). izena. Tía. Zer esan dotsu tiak?/ Gure Eibarko tiak (plurala) asko nai doskue. Ik. izéko, tío.
tígre, tígria. (a). izena. Tigre.
tíjera.
© Jaione Isazelaia
1. tíjera, tíjeria. (d). izena. Etxegintzan, gailur-egurra eta goi-hagak eusteko erabiltzen den triangelu formako egitura. Tijeran montauta egoten dok egurra tiriai eusteko, ta tijeria, guk oixe esateotsau. Don. Tijeraren zapatari alboetan hagin bana ateratzen zaio, tijerak alde banatara dituen tijera-besoak kateatuta gera daitezen. tijera-beso, tijera-besúa. (d). izena. Tijeraren egitura sendotzeko erabiltzen den habea. Gero besuak ifintze jakoz, ueko aundixak beera eiñ ezteixan. Sebas. Besoak ez dira tijeraren zapata gainean ipintzen, tijera-postean egindako kaxetan sartzen dira. tijera-poste, tíjera-póstia. (d). izena. Tijerak erdian duen zutikoa. Goian bi hagin izaten ditu tijera-besoekin bat egiteko. tijera-zapata, tíjera zapatía. (c). izena. Tijeraren azpiko egurra. Ori tijerian zapatia. Sebas.
2. tíjera, tíjeria. (b). izena. Oholak zutinik ipintzeko era, euriak garbi ditzan. Oholak elkarren kontra jartzen dira angelu txiki batekin, hartzen duten ura erraz bota dezaten. Ba lenengo euki biar izaten ziñuan tijera ero esateakon; ola ipini bata bestiai zeian, da kanpuan garbittu eitten zan egurra. Martin. tíjeran ipini. (c). aditza. Goian aipatutako eran ipini. Zuk aura ein biozu ebai, da tijeran ifini biozu ola, tijeran; eurixa artu ta sikatzia komeni jako; zerrautsa garbittu ein biejako dana. Sebas.
tik. onomatopeia. "Bapatekotasuna eta bizkortasuna. Antzueluekin tik! urtetzen zeben. Tik!, amua kendu eta potera." (SB Eibetno).
tiki-taka. TIPI-TAPA.
© Jaione Isazelaia
© Jaione Isazelaia
tílo, -u, tílua. (b). izena. . TILLO. tilia platyphyllos. Ezkia.   Tilo. Kerizpe ederra ematen duen arbola galanta. Tilo-lorak, zabaldu eta berehala sikatzea komeni da. Jakina denez, nerbioak sosegatzeko ez dago tila bezalakorik. Bihotzerrearentzat ere ona da.