Hiztegia

A | B | C | D | E | F | G | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | X | Z
dispárau
Donostía
dispárau. (a). da-du aditza. Disparar(se). Ik. tirátu.
disponídu. (c). du aditza. Disponer (de dinero, generalmente). Orduan disponidu izan balebe erosi eingo zeben, baina txakurtxikirik ez eta nausixak beste bati saldu zotsan etxia. Klem.
distingídu. 1. distingidu. (b). du aditza. Bereizi.   Distinguir. Gauzak distingitzen jakin bia da. 2. distingidu. (c). da aditza. Nabarmendu.   Distinguirse, sobresalir. Familixa orri beti gustau jako distingitzia. 3. distingidu, -a, distingidúa, -ía. (b). adjektiboa. Berezitasunen batengatik nabarmentzen dena.   Distinguido, -a. Oñati beti izan da erri distingidua. DISTINGIDA ETORRI dio Hilarik inudetzatik zetozen emakumeez jarduterakoan: Gero arek (iñudeak) bi urte eiñ aberats-etxian ala, ta orrek etorte zienian, distingida etorte zien. Bai jantzixan, bai buruko illiak... belarrittakuak pe diferentiak, tertziopelozko jantzixak... Hil.
distinzíño, distinziñúa. (c). izena. Bereizketa.   Distinción. Olako gauzetan distinziñuekin ibiltzia zatarra da.
dizíenbre, dizíenbria. (b). izena. Diciembre. Ik. abendu.
dobládillo, dobládillua. (b). izena. Dobladillo de una ropa. Ik. íxur.
dobláu. 1. doblau. (a). aditza. Doblar. Ez doblau liburua. dobláuta. (b). adberbioa. Leher eginda. Doblauta aillegau nitzan metara. 2. doblau. (c). aditza. Tolestu (arropak). Erropak doblaizu armaixuan sartu aurretik. Ik. tolóstu.
dóble, dóblia. (a). zenbatzailea. Doble. Orrek nere erdirik eztau lan eitten da doble (edo doblia) irabazten dau. Artikuluarekin zein gabe esaten da. Ik. bíkoti, bíkotx.
dóillor, doillórra. (d). adjektiboa. Ruin, mezquino, -a. Persona zittal eta borondate txarrekuei esate jakue doillorrak. Doilloren gauzie medranuek jan. esaera. (Aramaio) Pertsona zekenak gordetako gauzak alperrik galtzen direla. (Orm Aram).
doillorkeríxa, doillorkerixía. (d). izena. Doilorraren ekintza.   Ruindad. Doillorkerixa ori eztosku eingo orraittio.
doke joku, doke jokua. izena. (Arrasate) DOKE. Arrasaten orain dela gutxi arte Aste Santuetan jokatzen zen jokua: laban bat (edo antzeko zerbait) sartzen zen lurrean, atzean errektangulu txiki bat marrazten zen, eta metro batzuk urrunduta burdinazko fitxa borobil batzuekin jo behar zen labana, edo eta fitxa errektangulu barruan utzi. Ez bata eta ez bestea egin ezean, "karkabal" esaten zen.
© Asier Sarasua
© Jaione Isazelaia
dolára, dolaría. (c). izena. Sagardoa egiteko prentsa. Lagar Sardaua eittera goiaz Esperantzara Luisek dolaria ipiñi dau ta. Ik. éstra, prensa.
domadóre, domadoría. (b). izena. Domador. Lehoiena, batik bat. Leoiak domadoria jan zeban.
domáu. (a). du aditza. Domar, desbravar. Zaldi domatzen abilla ei da. Ezi ere erabiltzen da baina esanahi zabalagoa du. Domau beti animalia bortitzak egiten dira; ezi berriz edozein, eta erakutsi zentzua ere badu. Ik. ézi.
dómeka, dómekia. (a). izena. Igandea.   Domingo.
domínistiku, domínistikua. (b). izena. Estornudo. Doministiku baten pasau dot goiza. komentario 1 doministiku eiñ. (b). du aditza. Estornudar. doministikuka. (b). adberbioa. DOMINISTUKA. Estornudando. Ordu erdi daroiat doministikuka./ Osasunerako oso ona doministuka eittia, e. Juan.
dómiña, dómiñia. (d). izena. (Eibar) Medalla. Domiñia urrezko katiagaz bialdu detsa andregeixari. (Etxba Eib)
Domúsantu egúna. (b). DOMÚSANTU(AK). Abenduak 1.   El día de Todos los Santos. Domusantu egunian betetzeittu urtiak./ Domusantuetan daukau gaztaiñerre jana. Azen.: Domusántu ere bai.
dón egon. (d). esapidea. Ondo bizi.   Locución ya en desuso que parece equivalente a "vivir como un señor". Aura berez eitten zalakuen. Olaxe bizi izan zan jentia. Gaur basarrixan
don don egin. aditza. "Rifar. Derivado de la fórmula que se usa para rifar: Don, don, Beledon..." (SB Eibetno). don don beledon. (d). Haurren aukeraketa-leloa. Ik. aukerátu.