Hiztegia

A | B | C | D | E | F | G | I | J | K | L | M | N | O | P | R | S | T | U | V | X | Z
subill-su
sugiltz
subill-su, subill-sua. (c). izena. SU-SUBILL. "Egur subilarekin egindako sua. Egur hobea denez, ohikoa baino su ederragoa egiten du. Normalean Gabonetan egiten zen. Au da otza! subil-su on bat iñ da aretxen onduan egoteko mouko girua dao." (Lar Antz)
subill-txendor, subill-txendorra. (d). izena. Pago-buru eta egur zakar eta handiekin egiten den txondorra. Paa-buruekin dda, len esan dotena, egur danakin eitten da. Ori oso baldarra izeten da gauzia. Orri esate akon subill-txendorra. Mateo. Ik. txendor.
suburdíña. 1. suburdiña, suburdiñía, -ak. (d). izena. Beheko suaren atzekaldeko txapa zabala. Beheko suaren ertzetakoa ere bai.   La chapa grande (normalmente con relieves decorativos) que hace de fondo del fogón. También las chapas que delimitan el mismo. Beko suan ertzak artzeko egote zittuan burdina batzuk..., aretxek suburdiñak zittuan. Eta atzeko zera be bai, txapia. Klem. Pluralean gehienetan. 2. suburdiña, suburdiñía. (d). izena. Beheko suko lapikoari heltzeko tresna. Lapikuai eusteko olako arku bat. Atzetik eskuleku bat berak asientua eiñaz, eskulekuakin atzetik eltzeko. Bera berotuta egote zuan da atzetik eltzeko.
suegro, -a, suégrua, -ia. (b). izena. Suegro, -a. Ik. aittágiñarreba, amágiñarréba.
suégur, suegúrra. (b). izena. Sutarako egurra.   Leña. Aurten negurako badaukau naikua suegur.
suéla, suélia. (c). izena. Suela de zapato. Sin. zoru.
súelo, súelua. (b). izena. Etxe barruko zorua, hau zurezkoa denean.   Pavimento interior, cuando éste es de madera. Gaztaiña egurrezko suelo edarra dauka zuen salaundixak./ Suelua etxau esaten egurrik ezpadao. Sukaldian ero zeretan zorua esaten dou, eta abitaziñuan egurra baldin badao suelua esaten dou. Don. "Su-e-lo" ahoskatzen dute adinekoek, "sue-lo" gazteagoek. sueloko ol, suéloko óla. (c). izena. Kuartoien edo rastelen gainean josten den ohola. Tarimia, erderaz izengo ra tarimia. Sueloko-ola esate otsau. Sebas. suelua bota. (c). aditza. Zurezko zorua ipini. Suelua botatzen diardue gure kuartuan. Ik. zoru.
suelórraso, suelórrasua. (c). izena. ZIELORRASO. Gela bateko tetxua, hau igeltsuzkoa denean.   Cielo raso. Lenengo txiliak —(listoiak) josten zien tetxuan, da gero igeltsuakin berdintzen zan. Ori da suelorrasua./ Oinddio badie basarrixak suelorrasoik barekuak./ Suelorrasua. Sielo esaten juau eta sielo izengok. Don.
suertáu. (b). da aditza. Tocar en suerte, suceder, coincidir. Oso bei ona suertau jakun./ Ala suertau zan, da eztauka bueltaik./ Alkarrekin suertau giñan soldauxkan. Suertea edo halabeharrarekin zerikusia duten testuinguruetan, ez bestela.
suerte, suertía. (a). izena. SUBERTE. Suerte. "Su-er-te" adinekoek Ni itxesora joango banitz, itxesua agortuta eongo litzake. esaera. (Antzuola) NI UR BILA JUANGO BANITZ ITTURRIXA AGORTUTA EONGO LITZAKE. Suerterik ez duenak esaten du. (Lar Antz). Suertia aizia bezelakua da, alde batera eta bestera ibiltzen da. esaera. (Lar Antz). . suerte makala ez izan. (a). esapidea. Suerte ona izan. suerte txarréko, suerte txarrekúa. (b). izenlaguna. Suerte txarra duena. suertéko egon. (b). esapidea. Estar de suerte. Gaur suerteko nago; nere urtia, ta gaiñera amar bat etara dot matematiketan. suertía jo. (d). du aditza. Echar a suertes. Ortaikua il bia zanian, jo suertia; suertian ertetze ebanak, bueno, zuk auraxe il biozu, auraxe il biar. Hil.
suertétsu, suertetsúa. (b). adjektiboa. Suerte handia duena.   Suertudo, -a. Zu beti izan za suertetsua.
suetxe, suetxia. (c). izena. Txondorraren erdialdean egin ohi den zuloa. Suetxe ori ondo-ondo bete, da artzen, artzen, artzen a eoten da; da atzea eskatu eitten dau arek. Mart. Sin. sutoki, tximinixa, suleku, sutegi.
sufátau. (b). du aditza. Sulfatar. Tomatiak sufatau biarrian dare.
súfato, súfatua. (b). izena. Sulfato en general, pero si no se especifica más, sulfato de cobre. Erosi sufatua Sindikatuan. Ik. górriñ, kobréarri.
sufrídu. 1. sufridu. (a). du aditza. Sufrir. 2. sufridu, sufridúa. (b). adjektiboa. Sufrido, -a. Oso lan sufridua da tabernarixana./ Kolore sofridua dalako erabiltzen die maunezko praka azulak. Lanaz eta koloreaz, batik bat.
sufrímentu, sufrímentua. (a). izena. Sufrimiento.
suga. Ik. suba.
su gaiñeko apalda, su gaiñéko apaldía. (d). izena. Beheko suaren gaineko balda. Guk su gaiñeko apaldía esaten gontsan. Don. Ik. apála.
sugan, sugana. (d). izena. (Oñati) "La barrica de madera donde se hacía la colada." (Izag Oñ). Sin. errópa-bárrika, tíña.
súgar, sugárra. (d). izena. Suaren garra.   Llama. Arek etara zittuan sugarrak. Bergaran gar entzuten da ia bakarrik.